Leiderschap en sociale innovatie

Door Oeds Blok

De afgelopen jaren met Covid 19 hebben ons nog sterker de werkelijkheid laten voelen dat het leven niet maakbaar is. We kregen te maken met ingrijpende veranderingen, persoonlijk, als organisatie en als samenleving. Dit heeft veel gevraagd van ons leiderschap in verlies en openstaan voor nieuwe manieren, in loslaten en initiatief nemen, in zorgen voor jezelf en zorgen voor anderen.

Ieder van ons staat met zijn of haar organisatie aan de start van de laatste maanden van 2021 of van een nieuw seizoen. Dit blog gaat over leiderschap en innovatie. Ik vertel over een proces in het buurtnetwerk Soesterkwartier in Amersfoort waar ik in mijn vrije tijd bij betrokken ben en mede leiding aan geef. Mogelijk brengt het je op ideeën hoe undefended leiderschap en innovatie er uit kan zien op jouw plek!

Casus Experimenteren met ‘sociaal isolement’ in buurtnetwerk Soesterkwartier

Het Soesterkwartier is een volkswijk in Amersfoort met zo’n 11.000 inwoners. De meeste inwoners van de wijk wonen er graag. Tegelijk speelt er best veel aan sociale problematiek. Het buurtnetwerk Soesterkwartier is een actief samenwerkingsnetwerk van de diverse organisaties in de wijk, een netwerk van zowel professionals als bewoners. Onze samenwerking is te typeren met de woorden relatie en respect.

Vanaf 2015 raken we in gesprek over signalen van sociaal isolement in de wijk. We willen daar iets mee, maar hoe? We realiseren ons dat sociaal isolement een zeer complexe en weerbarstige problematiek is. Een van de belangrijkste ontwikkelingen is wat wij zelf leren. Onze neiging is vaak om allerlei plannen te bedenken om het probleem van sociaal isolement op te lossen. Helemaal niet slecht bedoeld, maar toch… Met een klein voorbereidend team vinden we de ruimte om ons bewust te worden van onze eigen houding en we maken dit bespreekbaar in het buurtnetwerk. Zijn wij zelf niet deel van het stagneren van vernieuwing met onze houding van ‘wij weten het’ en plannen maken zonder te luisteren naar de mensen over wie het gaat?

Dat levert mooie gesprekken op in het buurtnetwerk. We hebben het bijvoorbeeld over het spreken op een wij-zij manier over ‘kwetsbare mensen’. We verwoorden samen de waarde van ‘wederkerigheid’ in ons functioneren: ‘We gaan er niet vanuit dat alleen bepaalde groepen kwetsbaar zijn. De eigen kwetsbaarheid van ieder als mens kan een brug zijn voor onderling contact en gesprek.’ We praten nu anders over kwetsbaarheid.

Er groeit meer een houding van ‘wij weten het niet’. Door deze houding krijgen we scherper zicht op de werkelijkheid. We kunnen de groepen opmerken en onderscheiden waar sociaal isolement met name speelt. Door goed te kijken en luisteren ontdekken we dat het doorbreken van sociaal isolement vaak een praktische aanleiding heeft (bijvoorbeeld: de koelkast gaat kapot) en dat de gezamenlijke betrokkenheid van een professional en een buurtbewoner een succesfactor is voor het doorbreken van sociaal isolement. Vanuit het buurtnetwerk ontstaan 6 experimenten om bij te dragen aan het doorbreken van sociaal isolement. Aan het begin van de vergadering van het buurtnetwerk laat ik vaak mensen ‘vonkjes’ benoemen van wat zij in de praktijk zien gebeuren waar ze blij over zijn. Ongelofelijk wat een energie dat geeft op dat moment!

Een schokmoment is dat iemand van de wijkwebsite zegt: ‘Jullie noemen je een buurtnetwerk, maar de buurt weet niet eens wie jullie zijn. Wat denken jullie wel niet?’ We worden wakker geschud dat samen optrekken met de buurt cruciaal is. Een hoogtepunt voor mij is dat we bij het buurtnetwerk iemand uit de wijk uitnodigen die zelf sociaal isolement heeft gekend. We willen naar haar luisteren en van haar leren! We vragen haar of ze nog tips heeft en ze zegt: ‘Luister naar de mensen die het zelf kennen en meemaken, zoals ik. Zij hebben de kennis.’

We merken dat verandering en vernieuwing niet zozeer een project zijn, maar een doorlopend deels ordelijk en veelal ook meer onordelijk proces. We werken op dit moment samen met de gemeente Amersfoort aan een nieuw ‘wijkperspectief’. De overheid die verantwoordelijkheid en participatie verlangt van de burger, blijkt het bij vlagen toch erg lastig te vinden om te luisteren naar diezelfde burger. We blijven zelf leren en zijn vrij om vanuit ons eigen leerproces ook een luis in de pels te zijn voor de gemeente!

Undefended leiderschap en innovatie

Welke manieren van undefended leiderschap dat kansen geeft voor innovatie kunnen we opmerken in het verhaal van het buurtnetwerk? Ik noem er drie en waarschijnlijk ontdek je er zelf nog meer.

  1. De eigen defensieve patronen opmerken, samen benoemen en erkennen: bijvoorbeeld zelf met plannen willen oplossen en weten hoe het zit zonder te luisteren.
  2. Durven ontvangen vs. de neiging tot beheersing en controle: de kwetsbare houding van het ‘niet weten’ aannemen om te luisteren, te ontvangen, te leren van de ander, speciaal te luisteren naar de ander naar wie vaak niet wordt geluisterd. In de woorden van Simon Walker: het leven ontvangen als een geschenk, in het moment kunnen zijn om het moment te kennen en te kunnen handelen in het moment (vgl. Leidinggeven vanuit wie je bent, hoofdstuk 12).
  3. Een nieuwe weg uitproberen met kleine experimenten aan de rand, en in dat proces oog krijgen voor kleine verrassingen en successen.

→        Welke manieren van undefended leiderschap dat kansen geeft voor innovatie merk je op in je

eigen situatie?

→        Welke manier van undefended leiderschap dat kansen geeft voor innovatie wil je gaan

uitproberen in de komende tijd? Wanneer en in welke situatie?

Luister ook de podcast over ‘Leiderschap en innovatie’ die Mattijs Kattouw maakte met Oeds Blok. Oeds gaat verder in op de neiging tot beheersing en vertrouwen en als leider ruimte maken voor samen zoeken, waarbij de leider niet zelf alle ideeën hoeft te hebben.

Leuk om te vermelden: drie deelnemers van het buurtnetwerk hebben inmiddels ook de leertrack The Undefended Leader gevolgd!

‘De enkele ontmoetingen met die ene seniore man, bij wie heel het netwerk in Coronatijd als een kaartenhuis is ingestort, die zijn trage dagen doorbrengt met zes woordzoekers per dag, soms zeven, maakt mij bewust van mijn eigen kwetsbaarheid. Ik spreek met hem, drink koffie, luister naar zijn verhalen en vertel over mijn leven. We leren elkaar kennen en waarderen. Wie zie ik daar zitten in die stoel? Tot mijn schrik besef ik dat ik dat zelf zal kunnen zijn, als de klok 30 jaar verder staat.’ Henry de Gooijer, buurtnetwerker Indebuurt033 en deelnemer buurtnetwerk Soesterkwartier

Actie – reactie

Heb je zelf een verhaal over undefended leiderschap en innovatie? Dit mag ook een klein verhaal zijn over een gebeurtenis of ontwikkeling. Mail je verhaal naar info@undefendedleader.nl of stuur een filmpje dat je maakt met je telefoon. Wij zijn geïnteresseerd!

“Een Nieuwe Oogst Laten Groeien Op Het Veld Van Ons Leven”

Door Liesbeth van Tongeren

Deze titel is een zin uit het boek De keuze – Leven in vrijheid van Edith Eva Eger dat hoop biedt (p. 238). Edith Eva Eger, een Amerikaanse psycholoog, is overlevende van de Holocaust en specialist in de behandeling van posttraumatische stressstoornis.

Ik heb haar boek tergend langzaam gelezen. Niet zozeer om mijzelf te kwellen, maar om er zeker van te zijn dat ik niet aan de pijn voorbij zou gaan. Dat ik mezelf de ruimte zou geven om me te kunnen inleven en mee te kunnen voelen, al was het maar een fractie van wat Edith heeft doorgemaakt in de hel van Auschwitz. Het leverde voor mij momenten van inkeer op waarbij ik mijn eigen doorleefde pijn voelde en mij bewust werd waar nog werk te doen is.

Verderop in haar boek schrijft ze over de laatste keer, in 1983, dat ze Viktor Frankl ontmoet. Frankl is een Oostenrijks neuroloog en psychiater en overlever van de holocaust. Ze schrijft: ‘Ik had nog steeds flashbacks. Ik droeg nog steeds pijnlijke beelden met me mee en rouwde om de verliezen in het verleden. Maar ik voelde me niet langer het slachtoffer van iets. Ik voelde – en zal dat altijd blijven voelen – de enorme liefde en dankbaarheid voor mijn twee bevrijders: de Amerikaanse soldaat die me uit een stapel lichamen trok in Gunskirchen, en Viktor Frankl die me toestemming gaf om me niet langer te verstoppen, die me hielp de woorden te vinden voor mijn ervaring, die me hielp om te gaan met mijn pijn. Door zijn mentorschap en vriendschap ontdekte ik het nut van het lijden, waarvan de betekenis me niet alleen hielp om vrede te krijgen met het verleden, maar ook om te ontsnappen aan mijn beproevingen met iets wat het waard was om te delen: een pad naar de vrijheid. (…) Onze pijnlijke ervaringen zijn geen blok aan het been, ze zijn een geschenk. Ze bieden ons perspectief en ze zijn betekenisvol. Ze bieden ons een mogelijkheid om ons unieke doel en onze kracht te vinden’.

Ieder ander zou dit kunnen schrijven en dan lachen we het weg of we leggen het naast ons neer. Bij Edith niet. Ze spreekt met gezag, met moreel gezag. Door haar onmenselijke beproevingen en worstelingen heen weet zij wat het is om te kiezen tussen zin en zinloosheid, tussen liefde en woede en tussen weten wie we zijn en wat we doen.

Moreel gezag is een eigenschap van undefended leiders. Een geschiedenis van moeite en tegenslag hebben ze gemeen. De manier waarop een undefended leider hiermee omgaat leert ons wat het betekent om echt leiding te geven.

‘Ontkenning, beheersing, nederlaag en woede over ons verleden helpen ons niet om te groeien door het lijden en de worstelingen in het heden. De enige weg naar groei ligt in het erkennen van ons verleden en er verantwoordelijkheid voor nemen. Sterker nog: de weg naar groei ligt in het vinden van de zin en bedoeling van de reis en in het erkennen dat het geen eenzame reis is geweest maar een reis, waarop we werden vergezeld, gekend, geliefd en begrepen. Dan kunnen we beginnen om betekenis en genezing te vinden in het verhaal dat we hebben verteld, en om de vrijheid te ervaren om naar de toekomst te kijken (Leidinggeven vanuit wie je bent p.179 – Simon Walker).

Dan komt er ruimte om ‘een nieuwe oogst te laten groeien op het veld van ons leven’. Dan is het voorjaar aangebroken en kunnen we de grond bewerken en volop zaaien en poten. Vol verwachting van wat de oogst gaat brengen.

  • Hoe ziet het veld van jouw leven er op dit moment uit? Welke beelden komen er bij je boven? Welke woorden?
  • Door welke pijn heb jij je heen geworsteld?
  • Welke nieuwe oogst zie jij opkomen?

Hoe krijg je jezelf weer opgepept, als je je totaal niet creatief voelt?

Minder stimulans

Waarschijnlijk heb je ook kunnen genieten van het prachtige winterweer van de afgelopen tijd. Tegelijk biedt de Coronawinter minder afleiding dan andere jaren. Je komt minder je huis uit. Er is minder te doen. Je krijgt minder stimulans. Het leven is eentoniger. Onze wereld is kleiner en we zijn meer op onszelf aangewezen, ook als leiders.
Vandaar ook de herkenning bij de vraag: hoe krijg je jezelf weer opgepept? We hebben in onszelf kleine manieren nodig voor het vinden van stimulans.

Kleine wonderen

Waar haal ik de creativiteit vandaan? Simon wijst bij die vraag op de kleine wonderen van de schepping.
We kunnen misschien de uitdaging aangaan om deze week eens een keer vroeg op te staan en naar buiten te gaan om te luisteren naar het zingen van de vogels. Hoor hoe de wereld elke nieuwe dag weer ontvangt. Het herinnert ons eraan dat de creativiteit niet stopt. De wereld heeft creativiteit in zich. De wereld vernieuwt zichzelf elke dag opnieuw. We zien bloemen in de knop opkomen in de grond.

Meegaan in het ritme

Kunnen we mee terug gaan in dit ritme en deze tijd zien als de winter voor onze eigen ziel? Dat we loslaten, ons terugtrekken, verlies omarmen, afsterven. We erkennen dat we ons hulpeloos voelen, verloren, machteloos. Voor wie wil: we kunnen God uitnodigen aanwezig te zijn in die dood, in het verlies.
De wereld waarin we leven is allereerst een geschenk aan ons. De creativiteit komt steeds opnieuw weer tot leven. De dood is niet het einde. Wat komt er tot leven als we daar aandacht aan geven? Laten we opmerken hoe de aarde weer tot leven komt elke dag en laten we wachten en opmerken hoe de creativiteit weer tot leven komt in onszelf.

Verlies en nieuwe creativiteit

De dag na de webinar spraken we met een groep leiders door over de vraag: Hoe ga jij om met verlies in deze tijd? De vraag bleek raak te zijn. Een gesprek ontspon zich over ervaringen van het overschreeuwen van verlies, het uitzitten van de tijd totdat alles weer ‘normaal’ is, jezelf terugtrekken, in plaats van het samen met anderen aangaan van de gevoelens van verlies.

  • Wat merk jij bij jezelf van de ‘winter van de ziel’?
  • Wat is voor jou een manier om mee te gaan in het ritme van verlies en nieuwe creativiteit?
  • Met wie wil je dit delen?

Materialen

Ook als leider kun je geïsoleerd raken in deze Coronatijd, terwijl er veel van je wordt gevraagd. We merken dat er behoefte is bij leiders aan een plek om gezien en gehoord te worden. Onze uitnodiging aan jou is: op welke manier kun jij een plek aanbieden aan leiders in je organisatie om gehoord en gezien te worden? Voel je vrij de materialen van de webinar te gebruiken om in gesprek te raken. De opname van de webinar en de hoofdpunten van de presentatie van Simon zijn aan te vragen op de pagina Webinar.

Reflecties

Je ervaringen en reflecties zijn van harte welkom. Stuur ze ons via info@undefendedleader.nl als je er voor open staat dat we dit online meenemen in het verdergaande gesprek (graag met naam en functie).

‘Tijdens de webinar (en al gedurende de hele coronatijd) werd ik getroffen door de voorbeelden van creativiteit die sommigen noemden. Collega’s buitelen soms bijna over elkaar heen in het aanboren en aanbieden van nieuwe of vernieuwende vormen om mensen te bereiken en te betrekken. Ik merkte zelf dat ik juist eerder stil viel. Er borrelt maar weinig nieuws in mij op in deze tijd. Door mijn vraag maar gewoon te stellen tijdens de webinar doorbrak ik voor mezelf een soort ban; en vervolgens bleek dat Simon er heel serieus en inspirerend op in ging. De herkenning en erkenning bleken ruimte te geven om met meer compassie naar mezelf te kijken.’

Marian van Giezen, predikant Wilhelminakerk Utrecht

‘Simon Walker liet op een heldere en praktische manier zien wat de betekenis van Undefended Leadership is. Het is mooi om tijdens het webinar te spiegelen, zowel aan wat je aangereikt krijgt als aan de ervaringen die anderen inbrengen. Een positie als leider is soms best wel eenzaam en daarom is het mooi om zo verbinding te ervaren.’

Janneke Huisman, pionier bij Leger des Heils

Tip: Janneke organiseert online retraites om nieuwe energie op te doen, jezelf weer op te laden en voor jezelf te zorgen. Van harte aanbevolen om een keer deel te nemen via https://jannekeonderweg.nl/welkom-op-een-online-schrijf-retraite/

Bewegen met wat er valt

Een bomen-dans
Leidinggeven in herfsttijd
Door Christien van Harten
 
Ze is nog geen 2 jaar en rent voor mij uit, haar eerste bewuste herfst in. Ze bukt zich en raapt een groot geel blad op, houdt het boven haar hoofd, draait een paar keer rond en laat het los. ‘Oma ook!’, roept ze. Ik volg haar enthousiaste bewegingen en doe haar na. Samen zijn we bomen die sierlijk dansen in de wind en dan elk blaadje verliezen.

Lange tijd heb ik dansen moeilijk gevonden en de herfst ook. Nu niet. De regie willen hebben betekende dat ik vooraf wilde weten wat er ging gebeuren als ik een stap zette. Wat zouden de gevolgen zijn? Voor wie en hoe zou ik alles bij elkaar kunnen houden? Maar dit kleine mensje brengt me opnieuw terug bij het loslaten om opnieuw te kunnen bukken en oprapen.

Topzwaar
Ik ben haar wortels, zoals de Schepper weer mijn stam en stronk is. Groeien kunnen zij en ik alleen maar door op tijd te snoeien. We mogen niet topzwaar worden. Takken zullen breken en vruchten verrotten nog voor ze kunnen rijpen als we niet op tijd uit handen geven. Zij hoeft de blaadjes niet vast te houden, grijpt ze en laat gaan.

In mijn werk als directeur van een zorgbedrijf ben ik vaak topzwaar. Mijn hoofd is te vol en de focus te breed. Ik kan door de dichte bladen de zin zo vaak niet meer zien. Nu zie ik dat het controle moeten hebben op situaties het doel van veiligheid en voortgang voorbij kan schieten als het zonder emotie is. Het is rigiditeit zonder achterkant, zonder de binnenwereld van een mens.

Bewegen met wat er valt
Uiteindelijk was het, heel tegenstrijdig, juist de bemoeienis van de inspectie die me met normen en indicatoren er op wees dat ik mezelf, met mijn organisatie, voorbij gehold was. De bladeren vielen. En ik danste. Ik wist weer waarvoor ik zorg verleende, waar mijn waarden, kracht en vrijheid was en stond weer op. Ik raapte bij elkaar en danste. Bukken, knielen, vallen en weer opstaan. Niet het doorgaan en verder gaan en maar groter groeien bleek de weg te zijn, maar juist het loslaten en dansen. Ik danste mee met Wende Snijders in haar nummer “Heb ik dat Nodig”.

Heb ik je nodig dan
Pokerspel
Stoelendans
Buitenkant
Harde hand
Oog om oog
Tand om tand

Om de kralen
Om te winnen
Om te glimmen
Hebben, houden
Het is van mij, blijft van mij
Dus dat wordt nooit niet meer van jou

Dans voor de liefde
Dans voor het licht
Dans voor het kwaad
Dat je dansend achterlaat

Dans voor je leven
Zonder ketens
Zonder spijt

Dat heb ik nodig ja, ja

Als undefended leider wil ik in staat zijn om te dansen met mijn emoties en vrij genoeg zijn om met ze te spelen. Dansen zonder ketens.

Vragen voor leidinggeven in herfsttijd
Er zijn ervaringen nodig om de houding van vrijheid je eigen te maken. Vragen die helpen om in deze herfst te bewegen met wat er valt.

  • Kan ik situaties kiezen uit mijn agenda waarin ik verwacht dat ik de ‘Bomendans’ kan doen?

Als de situatie er is stel ik me voor hoe ik dans. Bij de eerste aversie, angst en boosheid kan ik dansen met het meisje en het gekleurde blad. Ik verlies mijzelf niet in de emotie, maar laat los. Ook ik ben een boom met wortels en stam.

In deze tijd van opnieuw zoveel onduidelijkheid door de maatregelen tegen het coronavirus, liggen de bladeren voor het oprapen.

  • Wat willen confrontaties mij zeggen over mijn hang naar zekerheid en structuur?
  • Wat heeft dit voor mij te maken met vroeger en eerder?
  • Hoe kan ik deze controlereflex afzetten tegen mijn persoonlijke groei en in vrijheid vertrouwen hebben op kansen en nieuwe mogelijkheden?

Zo kan de herfst een goede tijd zijn van leren dansen en bewegen met wat er valt en uit onze vingers waait.

Falen is een feest

Door Liesbeth van Tongeren

In het moment zijn we niet blij om te falen. Je ziet dat terug in het heetst van de strijd tijdens sportwedstrijden. De tennisser Marat Safin sloeg in zijn carrière maar liefst 1.050 rackets kapot.

Een feest van herkenning
We falen allemaal: fietsen leerden we door vallen en opstaan; een onvoldoende voor wiskunde; zakken voor je rijbewijs; een black-out tijdens een optreden. Falen geeft een rotgevoel, maar het is niet het einde van de wereld. Welke momenten van falen ken jij? En professioneel ken je vast ook faal-verhalen. Verandertrajecten die floppen, budgetten die worden overschreden en teams die uit elkaar vallen. Als we verder uitzoomen dan zien we dat we als maatschappij ook in gebreke blijven en op het wereldtoneel lukt het niet de vrede te bewaren.

De betekenis van falen
Wat betekent het ervaren van mislukking voor de verschillende ego’s in het landschap van Undefended Leadership? Voor het vormend ego gaat het erom de realiteit te erkennen dat de dingen niet maakbaar zijn, terwijl je vindt dat je het zo gek nog niet doet. Voor het definiërend ego ligt er de uitdaging om te erkennen wat er is. Dat het goed is zoals het is. De wereld vergaat niet als er eens iets mis gaat.  Het aanpassend ego mag de uitdaging aangaan om het goede van zichzelf te zien en de angst erkennen door anderen wél toe te laten op je achtergrond. Het geeft onderlinge verbinding, juist dankzij de bloopers. Het verdedigend ego mag serieus nemen dat je beschadigd bent. Barmhartig en genadig zijn met jezelf. Maak jezelf niet kapot. Ga vriendschap aan met één ander.

De vrijheid om te falen
Het geheim van een undefended leider is de vrijheid om te falen door het vinden van de bron van erkenning. De undefended leider ontwikkelt een andere kijk op fouten begaan. Het maakt de leider mild en bewogen, het vormt het karakter en ontwikkelt moreel gezag.

Falen is een feest als we ons bewust zijn dat er geen ontkomen aan is en we falen zien als mogelijkheid om te groeien en ontwikkelen.

  • Wat betekent falen voor jou?
  • Hoe kun je met meer ontspanning omgaan met het falen in jouw leven?

Is het leven een geschenk in tijden van Corona?

Door Liesbeth van Tongeren

Sinds half maart weten we zeker dat onze wereld niet zo veilig is. Door de globalisering kunnen we de verspreiding van het Coronavirus niet voorkomen. Zware maatregelen die overal ter wereld zijn genomen om het virus te vertragen liegen er niet om.

Mijn eerste reactie was gelaten. Misschien omdat ik gewend ben veel te werken vanuit huis. Maar naarmate de tijd verder gaat word ik opstandig. Niet gek, want ik kan niet meer sporten. De vakantie is geannuleerd. Voorzichtig doen we boodschappen en een bezoekje aan familie en vrienden zit er voor nu niet in.

Mijn bezit
Ik heb het gevoel dat ik van mijn vrijheid ben beroofd. Ik mag geen eigen keuzes meer maken omdat de overheid mijn dagelijkse leven bepaalt. Het maakt me opstandig als ik bedenk dat een bewoner in een verzorgingshuis geen bezoek meer mag ontvangen. Vanuit de gedachte dat het leven je bezit is, kan ik dat gevoel wel rechtvaardigen. Maar vanuit het perspectief van Undefended Leadership vraagt het van mij juist drie andere keuzes:

Keuze 1: Ik ontvang het leven als een geschenk in plaats van als mijn bezit
Het verandert mijn manier van denken. In plaats van bezig zijn met wat me is afgenomen, besef ik hoe rijk ik ben vanwege gezondheid, contact met familie, vrienden en collega’s via internet, gevarieerd eten, wandelingen in de natuur. Teveel om op te noemen.

Keuze 2: Ik kies om te wonen in een wereld die vrijgevig is en vertrouw daarop
Het verandert mijn manier van kijken. De zon straalt en zet de bomen in bloei. IJsbergslazaadjes poppen uit de grond en ik zie de kracht  van de schepping.  De buurvrouw op de moestuin schenkt een lupine. Zonder voorbehoud.

Keuze 3: Ik geef en deel met anderen in plaats van veiligheid en bescherming voor mijn eigen wereld
Het opent mijn hart. Ik sta meer open voor wat er komen gaat. Leef meer in het moment. Ik schrijf bemoedigende kaarten voor bewoners in het verzorgingshuis, bezorg een maaltijd bij een alleenstaande buur, veeg de tuin aan van een ander en groet bewuster de mensen die ik tegenkom op straat.

Eerlijk is eerlijk, als het er op aankomt heb ik geen enkel recht van spreken. Ik heb het leven ontvangen om niet.

De ander
Een undefended  houding in tijden van Corona verlegt de aandacht van mijzelf naar de ander. Het schept ruimte om mij in te leven en te reageren met empathie op het gevoel dat een situatie oproept. Ik kan ‘empathisch openstaan’,  zoals Simon Walker het noemt.

In het Grieks staat het woord crisis voor het beslissende moment.  Het doet me denken aan het ‘moment van de waarheid’ waar we mee werken in de leertracks van ons instituut. In die momenten gaan we aan de slag met een afspraak, activiteit of ontmoeting die gepland staat waarbij je echt oefent met het in de praktijk brengen van een leerdoel. Een leerdoel zoals de keuze die ik maak om het leven te ontvangen als een geschenk.

  • Wat is in deze Coronacrisis jouw leerdoel?
  • Op wat voor een manier zou jouw leven ten goede veranderen als je de wereld als vrijgevig ervaart?

Vier tips voor Undefended leven in Coronatijd

Door Oeds Blok

De ingrijpende situatie rondom het Coronavirus wereldwijd laat mij opnieuw stil staan bij wat het hart is van een undefended leven. Hier vier tips die ruimte maken voor leven te midden van druk.

Tip 1: Geef aandacht aan wat je voelt
Al jarenlang ben ik dit aan het leren en de gewoonte groeit. Elke week sta ik na een stuk hardlopen letterlijk een tijdje stil midden in het bos (filmpje 29 sec.)! Ik merk in deze tijd dat ik de interactie met anderen mis. Ik voel mij teruggeworpen op mijzelf door het loslaten van activiteiten. Tegelijk wil ik er zijn voor anderen. Ik besef weer dat ik graag gezien wil worden, voor een gevoel van eigenwaarde. Acties om er te zijn voor anderen leveren ook mooie nieuwe ervaringen op: contact met Whatsappvideo, online coaching en naar mensen toegaan in de buurt om buiten een praatje te maken.

Tip 2: Herken bij jezelf de logica van het zelfbehoud
Hoe kan ik leren herkennen wat er speelt in wat ik voel? Van Simon Walker leer ik: angst heeft op een onbewust niveau een sterke invloed op ons gedrag, omdat we in principe datgene doen of laten waardoor we onszelf het meest veilig voelen. We hebben een basisoriëntatie om onszelf te verdedigen. Onze houdingen en ons gedrag ‘werken voor ons’ om veilig te zijn en dienen tegelijk het goede van anderen. Ik herken dat tegenstrijdige in mijzelf in deze tijd. De drang naar actie kan zomaar een manier zijn om mij weer veilig en goed te voelen over mijzelf en een gevoel van controle te krijgen. De druk van deze Coronatijd ‘triggert’ zo mijn defendedness.

Tip 3: Leer kiezen om open te staan voor de liefde die ‘veel dichterbij’ is
Is er een weg om het zelfbehoud los te durven laten? Ik noem dat graag de long walk to freedom: een lange en hoopvolle weg! Ik leer te kiezen om open te staan voor de liefde van de ander en van de Ander, die de hele tijd al dichtbij is. Ik realiseer me, wat Anouk zingt over de liefde: ‘Het bleek juist allemaal veel dichterbij.’ (Anouk ‘Jij’; Wen d’r maar aan) Ik ontvang liefde in een opmerking van een van m’n kinderen, in de lentezon in het bos. De dagelijkse praktijk van ontvangen laat nieuw vertrouwen groeien in mijzelf en in de A/ander, en is voor mij het hart van een undefended leven in onze wereld, niet beheerst door angst of de noodzaak van zelfbehoud.

Tip 4: Help elkaar het ‘moment te kennen’
Deze undefended houding geeft ons openheid om als leiders in deze Coronatijd het ‘moment te kennen’ en anderen hiertoe in staat te stellen. Ik denk dat dit – bij de ongekende omvang van de Coronacrisis – de tijd is om elkaar te helpen om gevoelens van machteloosheid en lijden te doorleven en onze beperkingen te erkennen. Tegelijk zien we door de worstelingen heen tekenen van undefended leven in de openheid naar elkaar in de samenleving! De Coronatijd laat ons als mensheid en als leiders sterker dan ooit een gezamenlijke roeping voelen in de wereld. Simon Walker: ‘De taak van vandaag is niet alleen om individuen in staat te stellen efficiënter te worden, maar ook om ons collectief in staat te stellen meer samen te werken.’

  • Welke van de 4 tips helpt jou in deze Coronatijd?
  • Wat wil je hiermee doen, persoonlijk en in je leiderschap?

Een goede leider is vrij en bewegelijk

Dit artikel is geschreven op verzoek van de Academie van de Protestantse Kerk in Nederland en ook beschikbaar als pdf via deze link.

10 minuten leestijd

Wat is goed leiderschap in de kerk? Simon Walker ontwikkelde de benadering The Undefended Leader, in de context van de theologische opleiding van predikanten aan Wycliffe Hall in Oxford. Hij zegt: ‘Bewegelijkheid is de belangrijkste bekwaamheid die een leider zou moeten ontwikkelen.’

Instituut voor Undefended Leadership doet de belofte dat je na het volgen van een van hun tracks vrijer en bewegelijker bent geworden als leider, waardoor je bewuster aanwezig bent in verschillende situaties. Hoe ziet dat vrijer en bewegelijker worden er in de praktijk uit bij leidinggeven in de kerk? Oeds Blok en Liesbeth van Tongeren, initiatiefnemers van Instituut voor Undefended Leadership, geven twee voorbeelden en aanwijzingen om mee te oefenen in de praktijk.


Vrijer worden van zelfbehoud, twijfel en compromissen

‘Lig ik opnieuw in de clinch met mijn vrouw. En terecht hoor. We hadden afgesproken samen uit eten te gaan en dan komt er precies die avond een vergadering van het jeugdwerk tussendoor waarin ze mij vragen om een bijdrage te leveren. Het loopt al langere tijd stroef binnen het jeugdwerk en nu vragen ze eindelijk om hulp. Een kans die ik niet voorbij kan laten gaan toch? Ja, mijn vrouw heeft wel gelijk. Ik durf geen ‘nee’ te zeggen. Hé bah, ik voel me ellendig en ook nog eens schuldig. Ze heeft al zoveel voor mij over.’

Waar komt het geen ‘nee’ durven zeggen vandaan? Wat kun je doen? Om de weg naar vrijheid te begrijpen, moeten we eerst de architectuur van ons ego begrijpen. Want het is ten diepste ons ego dat we verdedigen (Walker, 2019). De aandacht hiervoor brengt ons terug naar onze wortels, de wijze waarop we onze opvoeding hebben ervaren. Misschien is het gevoel herkenbaar van vroeger. Het opgroeien in een gezin waar conflicten taboe waren en je het gevoel had dat je iedereen tevreden moest houden. Je hebt niet geleerd dat de banden sterk genoeg zijn om iets te kunnen zeggen waar een ander niet blij mee is, bang dat mensen niet meer tevreden met je zijn als je niet levert wat wordt gevraagd, bang dat de banden breken.

Misschien lijk je wel op de speler die op het voetbalveld steeds alle gaten dichtloopt. Dat werkt niet. Je verliest jezelf en anderen komen niet in hun spel. Undefended doelen stellen is juist de gemeenteleden en de gemeenschap helpen om hun verantwoordelijkheid te nemen. Dat is je doel en taak, zoals Paulus het schrijft: de heiligen toerusten voor het werk in zijn dienst (Efeziërs 4:11 De Nieuwe Bijbelvertaling). In het beeld van de voetbalwedstrijd: geef een assist! Wat betekent dit in de geschetste situatie? Vraag de jeugdouderling om de bijdrage die jij zou verzorgen op zich te nemen. En bied hem of haar eventueel je hulp om dit te kunnen doen.

Leiderschap is de activiteit – welke activiteit dan ook – die anderen dieper leidt naar het volle menszijn: wat hen in staat stelt om het leven dat zij, als een uniek persoon binnen de geschapen mensheid, hebben ontvangen te aanvaarden en daarvoor verantwoordelijkheid te nemen.’ (Walker, 2019 pag. 185)

Walker onderscheidt vanuit de opvoedomgeving vier ego’s die zijn terug te voeren op het wel of niet vertrouwen van jezelf en de ander (Walker, 2019). In het voorbeeld van het ‘aanpassend ego’  is er actie nodig met vertrouwen door te leren ‘nee’ zeggen. Vertrouwen is van groot belang voor de vorming van het ego. Dit heeft te maken met gevaar. De wereld is niet altijd veilig. En dat geldt in het bijzonder voor kinderen. Een kind zoekt bescherming en doet dat in de eerste plaats in de verbinding met mensen die het voor hem of haar kunnen opnemen. Walker (2019) geeft aan dat “als hechte verbintenissen ontbreken, kinderen uitvluchten zoeken naar een mix van, wat psychologen noemen, ‘zichzelf vasthouden’ en ‘zelfpromotie’ om zichzelf veilig te voelen. Dergelijke gedragspatronen, ontwikkeld tijdens de jonge jaren, zijn robuust en opmerkelijk lastig om te veranderen.” (pag. 68).

De wijze waarop je ego is gevormd in de jonge jaren neem je mee als leider in het omgaan met je mensen, ook in zo’n gewone situatie met het jeugdwerk. Leiderschap is een uitdrukking van wie de leider van binnen is. Daarom is het noodzakelijk voor goed leiderschap om jezelf goed te leren kennen, te ontdekken waar onze wereld onveilig voor je voelt en wanneer je bezig bent om jezelf te verdedigen. Je hiervan bewust worden en hier bij stil durven staan, is de eerste en zeer belangrijke stap om op weg te gaan naar een vrijer bestaan.

Bewegelijker worden in het innemen van diverse leiderschapshoudingen

Naast het vrijer worden als persoon, is een belangrijk facet van leidinggeven het inspelen op de situatie die zich voordoet en daardoor op de veranderende omstandigheden in de snel veranderende samenleving. Iedere situatie vraagt om een benadering op maat. De undefended leader ontwikkelt de bewegelijkheid om verschillende leiderschapshoudingen aan te nemen, afhankelijk van de situatie. The Undefended Leader gaat uit van acht houdingen, die worden bepaald door drie verschillende krachten. Kort gezegd: de bewegelijkheid om te kunnen kiezen tussen de voorgrond en de achtergrond, tussen sterke kracht en zachte kracht en tussen consolideren en uitbreiden. Er is hierbij sprake van een ecologie met de omgeving: als degene die leidinggeeft beweegt, is er beweging in het geheel van de gemeenschap.

´Ik geniet van preken. En gek genoeg, juist ook van de preekstoel. Ik voel me daar op mijn plek en geïnspireerd. Het is een veilige omgeving waar ik mijn rol als prediker vol overtuiging inneem. In een kerkenraadsvergadering is het anders. Daar is leidinggeven wel ingewikkeld. Neem bijvoorbeeld de situatie rond veranderingen in de liturgie. Het is een gevoelig onderwerp binnen onze kerkenraad en ik weeg mijn woorden zorgvuldig af. In feite zit de discussie hierover muurvast. Mijn eigen mening en visie inbrengen? Daar ben ik heel voorzichtig in omdat ik wel weet hoe verdeeld de meningen zijn. Toch raakt het mij wel als een lid van de kerkenraad zo pertinent tegen vernieuwing is. Maar nee, die emoties laat ik niet zien.’

Wanneer neem je de houding in op de voorgrond (bewegelijkheid tussen achtergrond en voorgrond) en meng je je in de discussie? Durf je sterke kracht te gebruiken als het past (bewegelijkheid tussen zachte en sterke kracht) om de vastgelopen discussie weer vlot te trekken?

Op de voorgrond ben je aanwezig, neem je ruimte in, geef jij de snelheid aan waarmee veranderingen gepaard gaan, sluit je aan bij bestaande afspraken en processen of werk je samen aan groepsdoelen. Op de achtergrond draag je bij aan structuren en uitgangspunten, aan visievorming en ben je reagerend of laat je het initiatief aan anderen. Iedere situatie is uniek en vraagt om een houding op de voorgrond of de achtergrond. Daartussen bewegen is de kunst.

Met sterke kracht bepaal je de agenda, je bepaalt de vorm en de richting in een situatie om een gewenst resultaat te bereiken. Sterke kracht is niet goed of fout. Het kan ten goede worden ingezet en ten kwade. Met zachte kracht durf je los te laten zodat de ander de agenda kan bepalen. Je sluit in de situatie aan bij wat er al is. Vaak zie je met zachte kracht af van je eigen succes om de hele groep in staat te stellen te slagen.

Vanuit het ‘aanpassend ego’ speelt angst voor conflict en het breken van de relatie mee in een zo’n situatie rondom liturgie met de kerkenraad. Lukt het je om je eigen angst onder ogen te komen en in vrijheid te handelen? Bijvoorbeeld door voorafgaand aan de kerkenraadsvergadering te bellen met de voorzitter en te overleggen over jouw inbreng. Je uit te spreken tijdens de vergadering en tegelijk open te blijven voor andere visies. Het omgaan met wat jij ervaart als weerstand en het openstaan voor een ander geluid geeft vrijheid bij de ander en bij je jezelf, je ego stort niet in. Als undefended leader ben je in staat om stil te staan bij je emoties en vrij genoeg te zijn om hier iets mee te doen.

Moment van de waarheid

Leren ‘nee’ zeggen en ‘stil staan bij emoties’ klinkt logisch en begrijpelijk, maar hoe leer je dat? Hoe maak je het gewenste gedrag je eigen? Want aan al dat weten heb je niet veel als het niet een beleving wordt (Rotmans, 2019). Kennis stuwt ons gedrag pas, als het een beleving wordt (Oosterhof, 2017) en dat is de reden van training en oefening. Er is een ervaring nodig om nieuw gedrag je eigen te maken. Kies daarom een moment in je agenda waar het er op aan komt. Een situatie waarin je kunt oefenen om ‘nee’ te zeggen of ‘stil te staan bij je emoties’. Bereid je daarop voor en zorg voor support van mensen om je heen (Tiggelaar, 2018) waardoor de omstandigheden zo ideaal mogelijk zijn om daadwerkelijk te oefenen in het vrijer en bewegelijker worden. Blijf oefenen en herhalen en oefenen en herhalen… en besef dat elke millimeter op de ‘long walk to freedom’ echt vrijheid betekent!

Zelf aan de slag? Volg een track en bestel het boek

Wil je zelf ontdekken hoe je jouw vrijheid en bewegelijkheid vergroot? Zou je willen groeien in het worden van een betere leider? Volg de training Leidinggeven vanuit wie je bent – The Undefended Leader. De track is uitermate geschikt voor predikanten, pioniers en kerkelijk werkers en aan te bevelen om te volgen als gezamenlijke kerkenraad.

In de track wordt gebruik gemaakt van het boek ‘Leidinggeven vanuit wie je bent – het geheim ontdekken van Undefended Leadership’. Je kunt het boek bestellen via deze link.

Over de auteurs

Dit artikel is geschreven door Oeds Blok en Liesbeth van Tongeren. Ze zijn geaccrediteerd coaches en trainers Undefended Leadership en werken onder licentie en supervisie van Human Ecology Education Ltd. Zij werken samen vanuit Instituut voor Undefended Leadership www.undefendedleader.nl. Oeds Blok is theoloog, gediplomeerd coach, pionier en docent. Liesbeth van Tongeren is HR professional, opleidingskundige, trainer en (communicatie)coach.

Bronnen

  • Bijbel (2004). De Nieuwe Bijbelvertaling. Heerenveen: NBG.
  • Oosterhoff (2017). Vals alarm – leven met een dwangstoornis. Amsterdam: Lucht Bv
  • Rotmans (2019). Omwenteling – van mensen, organisaties en samenleving. Amsterdam: De Arbeiderspers.
  • Tiggelaar (2018). De Ladder – waarom veranderen zo moeilijk is én… welke 3 stappen wel werken. Soest: Tyler Roland Press.
  • P. Walker (2019). Leidinggeven vanuit wie je bent – het geheim ontdekken van Undefended Leadership. Amersfoort: Instituut voor Undefended Leadership.

Leiderschap in polderend Nederland

Kan het zijn dat je zo gericht bent op consensus als leider, het eens moeten zijn, dat je eigenlijk jezelf aan het beschermen bent?

Op donderdag 20 juni organiseerden we vanuit het Instituut voor Undefended Leadership in Amsterdam met ruim 90 personen uit diverse organisaties een inspirerende dag over leiderschap met Simon Walker, Remco Spithoven en Annemarie Foppen. Op onze uitnodiging kwam Simon Walker naar Nederland voor een dag over ‘Becoming Undefended’. Een dag voor het symposium genoten we met Simon van Amsterdam. Hij wilde meer weten over de Nederlandse context en wat hier speelt in leiderschap. Wat zou jij zeggen? Met name in zijn tweede lezing over bewegelijkheid in leiderschap zocht Simon met ons de interactie over undefended leiderschap in het ‘polderende landschap’ van Nederland. Ter overweging delen we een van zijn prikkelende punten.

‘Er zijn voordelen aan een samenleving waarin de gemeenschap en leiders alles bespreken en gericht zijn op consensus. Je neemt een gezamenlijke beslissing. Iedereen doet een stap naar voren op hetzelfde moment. Maar het is ook een langzame manier om vooruit te komen. De vraag is: is dit de enige manier van machtsuitoefening die we creëren in ons gezin, in ons bedrijf, in onze samenleving? Of zijn er tijden waarin we de leider het gezag moeten geven om de beslissing te nemen? Deze meer directieve manier van macht gebruiken is nodig als er tijdsdruk is of als de onzekerheid of bezorgdheid schadelijk wordt omdat een beslissing uitblijft. Kan het zijn dat je zo gericht bent op consensus als leider, het eens moeten zijn, dat je eigenlijk jezelf aan het beschermen bent? Je durft geen stap naar voren te doen, omdat je bang bent voor afwijzing. Je zoekt naar veiligheid. Dit kan een moment zijn voor een undefended leider om te zeggen: ‘Dit is de richting die we kiezen. Volg mij!’ Altijd gezamenlijke beslissingen willen nemen kan net zo verdedigend zijn als dat je een leider hebt die vooraan staat en zegt: ‘Dit is de weg.’ Undefended leiders zijn in staat andere keuzes te maken dan anderen om hen heen, omdat ze uitgaan van de situatie en de keuze maken om leiding te nemen en de machtsuitoefening kiezen die past in die situatie.’

Simon zoekt voor deze weg naar vrijheid een integratie tussen leiderschap en een geestelijke bron van erkenning om stappen te durven zetten op de weg van vrijheid. Hij houdt ons deze vragen voor:

  1. Wat is voor jou een stap in de richting van undefended leiderschap? Is het de uitdaging om een stap vooruit te doen en mensen op te roepen jou te volgen? Of is het de uitdaging om macht te delen met anderen en meer te overleggen?
  2. Wat is of wat zijn jouw bron(en) van erkenning en wat heb je nodig vanuit je bron van erkenning om de stap naar meer vrijheid te zetten?

Door Oeds Blok & Liesbeth van Tongeren

Leiderschap is een bescheiden taak

In deze blog dagen we je uit om je visie op leiderschap onder de loep te nemen