Het geschenk van idealen

Winterblog 2024 door Sjoerd de Jong

Sjoerd, getrouwd met Liesbeth van Tongeren, is steeds meer geïnspireerd geraakt door het gedachtegoed van The Undefended Leader. In de oud-president van Chili, Salvador Allende, ziet hij eigenschappen terug van de undefended leider.

In het boek ‘Leidinggeven met niets te verliezen’ lees je over mannen en vrouwen die op een undefended manier leidinggeven aan hun land. Bijvoorbeeld de Zuid-Afrikaanse president Nelson Mandela. Na 27 jaar gevangenschap, in stilte en op de achtergrond, kwam hij vrij. Vier jaar daarna werd hij tot president gekozen. Een groot staatsman die geen wrok koesterde richting zijn tegenstanders. Hij begreep dat als je de ander niet kan vergeven, je zelf en als land ook niet vooruitkomt. (Lees ook het artikel ‘Niks te verliezen’ over de waarde van undefended leadership voor politici).

Een ander voorbeeld van een undefended leider is naar mijn idee Salvador Allende, oud-president van Chili in de periode 1970 -1973. In een documentaire over zijn leven, missie en gedrevenheid zag ik wat hij voor de arme bevolking van Chili wilde betekenen. Zijn verlangen was om Chili vooruit te helpen. Mede ingegeven door zijn achtergrond als arts begreep hij als geen ander de uitwerking van armoede op het welzijn van mensen.

Hoe links opkwam voor de armere klasse

Latijns-Amerika bestond in de jaren ‘50 en ‘60 uit veel rechtse regeringen die erop uit waren om de macht tot een kleine groep mensen te beperken. Tot die kleine groep behoorden ook grootgrondbezitters die hun macht niet wilden delen met landarbeiders.

Salvador Allende was een uitzonderlijk man met linkse denkbeelden. Omdat de rechtse partijen niet met elkaar een nieuwe regering wilden vormen kwam Allende aan de macht. Hij voerde een links liberaal beleid, wat zeldzaam was voor die tijd. Het linkse beleid was in het bijzonder gericht op de arme arbeidersklasse, om die meer kansen te bieden voor volwaardige deelname aan de maatschappij. Beleidsmaatregelen waren bijvoorbeeld een forse verhoging van het minimumloon en voldoende brood en melk voor kinderen uit sloppenwijken. Voor die tijd waren dit revolutionaire maatregelen. De financiering hiervoor moest komen uit de opbrengsten van het nationaliseren van de kopermijnen.

Allende is een voorbeeld van een undefended leider. Een leider die de maatschappij wilde omvormen zonder een linkse revolutie te ontketenen. Iemand die niet koos voor zijn eigen belang, maar zich onbaatzuchtig opstelde om anderen te helpen. De blog ‘Leiderschap is een bescheiden taak’ gaat hier ook over.

Hoe rechts haar macht liet gelden

Echter, niet iedereen was gelukkig met de ingeslagen weg. De rechtse krachten hadden er geen vertrouwen in om de macht met de arbeiders te delen. Achter de rug van Allende om zochten de rechtse partijen toenadering tot de Verenigde Staten. Die stonden daar voor open omdat zij geen baat hadden bij een linkse beweging in hun achtertuin.

Aan het eind van het eerste regeringsjaar van Allende begon de rechtse beweging de economische hervormingen te dwarsbomen. De economische groei stagneerde en ging achteruit, het land gleed langzaam af in totale chaos. Allende en zijn regering waren machteloos om hier iets tegenover te stellen. Het ideaal om van Chili een land voor alle Chilenen te maken stortte steeds verder in.

Uiteindelijk greep het leger in en werd president Allende gedwongen af te treden. Hij trad echter niet af en werd vlak voor zijn gevangenneming in zijn paleis vermoord. Maar met hem stierven niet de idealen van een rechtvaardige maatschappij; de idealen leven voort.

Een offer van bijzondere waarde

Toen hij wist dat het over en uit was, sprak hij de bevolking vlak voor zijn dood toe met deze woorden: “Ik treed niet af. Ze zijn sterk en ze kunnen ons onderwerpen, maar de sociale processen kunnen niet met misdaad worden tegengehouden en ook niet met geweld. Leve Chili, leve het volk. Ik ben er zeker van dat mijn offer niet tevergeefs is.”

Deze uitspraak maakt me stil.  Het was een daad van undefended zijn. Hij maakte zijn leven ondergeschikt aan zijn idealen. De idealen die hem uiteindelijk zouden overleven.

President Allende heeft zijn idealen niet verdedigd met wapens. In feite een Bijbels principe. Ik moet ook denken aan de uitspraak van Lucebert: ‘Alles van waarde is weerloos’. De idealen van Allende waren van grote waarde. Een deel van de bevolking zal hem en zijn idealen niet gauw vergeten.

Vragen

  • Op welke manier inspireert Allende jou om een offer te brengen voor een grotere zaak?
  • Hoe kun jij hoop verspreiden door je idealen uit te leven, zo nodig in stilte?